|
BUYUK
ASKLAR
LEYLA ILE MECNUN
Konusu bir
Arap efsanesinden alınmıştır. "Beni Amir kabilesinden Kays ile Leyla daha
okulda iken birbirlerini severler. Leyla"nin annesi bunu duyunca kızını
okuldan alır. Sevgilisini göremez olan Kays yollara düşer. Mecnun diye
anilmaya baslar. Kays"in babasi, Leyla"yi ailesinden esterse de vermezler.
Kays çölde vahsi hayvanlar ve kuslarla arkadas olur. Kizi Ibni Selam adli
birine verirler. Leyla kendisini bir perinin sevdigini, eğer evlenirlerse
peri tarafindan öldürüleceklerini söyliyerek adami kandirir, onu kendinden
uzak tutar. Mecnun"un inkisariyle Ibni Selam ölür. Mecnun bütün maddi
varliklarla ilgisini kesmis, manevi bir askla kendinden geçmis halde
yaşamaktadir. Çölde karşısına çikan Leyla"yi tanımaz. Leyla"nin kendi
içinde oldugunu, onunla manevi alemde birlestigini, baska bir Leyla ile
bulusmaya takati olmadigini bildirir. Leyla, döner bir müddet sonra
kederinden ölür. Mecnun bunu ögrenince Leyla"nin mezarina kosar, ölmek
ister, isteği tanrı tarafindan kabul olunarak orada düşüp ruhunu teslim
eder.
FERHAT İLE ŞİRİN
Eski bir
ask masalinin iki kahramani. Türk ve İran edebiyatinda çok işlenen bir
konu. Ferhat ile Sirin birbirlerini çılgınca severler. Sirin soylu bir
genç kiz, Ferhat halktan bir delikanli oldugu için, birbirlerine kavuşup
mutluluga ulasamazlar. Sirin"in yakinlari Ferhat"a akla gelmedik zorluklar
çıkartırlar. Demir yapılı bir daği delmesi gerektigi sartı da güçlükler
arasindadir. Ferhat, zekasi, teknik bilgisi, bilek gücü,asktan aldigi
kuvvetle dagi deler. Sirin"e kavusmak üzereyken, bu defa düsmanlari
sevgilisinin öldügünü haber verirler. Ferhat, bu aci haber karsisinda;
ünlü külüngünü basina indirerek intihar eder. Durumu ögrenen Sirin de
sevgilisinin acısına tahammül edemeyerek ölür. Halk edebiyatimizda Ferhat,
divan edebiyatimizda Hüsrev olarak geçen bu masal kahramaninin deldigi
dağın adı "Bisutun Daglari"dir...ı
KEREM İLE
ASLI
Anonim halk hikayesi. XII. Yüzyilda tesekkül ettigi
yorumlanan, Kerem ile Asli hikayesi anonim halk hikayelerimizin
karakteristik özelliklerini tasir. Hikaye kahramani Asik Kerem, Asli
isimli bir Ermeni kizina asik olur. Onu kendisinden kaçiranlarin ardindan
arkadasi Sofu ile saz çalarak, türkü söyleyerek diyar diyar dolasir. Büyük
bir askin, ugrunda ne ölçüde fedakarlik yapilacak bir kuvvet oldugunu
isaret eder. Zorlu macerasinin sonunda, Haleb"de Asli"ya kavusan Kerem tam
onunla evlenecekken bir kesis büyüsüne kurban gider. Bir büyü ile tutusup
yanar, kül olur. Bu külün kivilcimi ile saçlarindan tutusarak, ayni
akibete ugrayan Asli ile ancak cennette
bulusurlar...
ARZU İLE
KANBER
Birbirlerini kardeş sanarak büyüyen iki gencin
asklarini anlatan ve 17. yüzyilda ortaya çiktigi sanilan Türk halk öyküsü.
Konusu söyledir: Bir kervan, yolda eskiya baskinina ugrar. Baskindan
yalniz küçük bir erkek çocugu sag olarak kurtulur. Bir aile tarafindan
evlatlik olarak alinan çocuga Kanber adi verilir. Bir süre sonra bu
ailenin bir kiz çocugu olur, adini Arzu koyarlar. Iki çocuk birbirlerini
kardeş sanarak büyürler. Bir süre sonra aralarında ilgi veyakınlık başlar.
Kardeş olmadiklarını ögrenince de evlenmek isterler. Arzu"nun annesi bu
evlilige karsi çıkar ve kızını zengin bir tüccarla evlendirir. Ama adam
kisa bir süre sonra ölür.Arzu ile kanber evlenmek için yeniden
uığrasırlarsa da, anne engel olur. Asıklar bir rastlantı sonucu
birbirlerini bulurlar. Kavusmanin heyecaniyla ikisi de bayilir. Sürekli
olarak kızını izleyen kötü yürekli anne onlari gene ayırmak ister, ama
gençlerin çevresi su ile kaplandigindan yanlarina ulasamaz. Az sonra iki
sevgilinin gögüslerinden birer güvercin çikarak uçar ve böylece ikisi de
orada can verirler
ASUMAN ILE
ZEYCAN
Ayni elmadan yiyerek çocuk sahibi olan iki ana
babanin biri kiz, biri erkek çocuklari arasindaki aski anlatan Türk halk
öyküsü. Erzincan beyi Kaleli Bey ile kahyasi Dervis Ahmet"in çocuklari
olmamaktadir. Bey ve kahyasi, kilik degistirerek geziye çikarlar. Bir
yaylada karsilastiklari bir dervisin verdigi elmayi esleriyle birlikte
yiyen babalar, çocuk sahibi olurlar. Beyin kizi, kahyanin oglu olmustur.
Dervis, kizin adini Zeycan, oglanin adini da Asuman koyar, onlarin
birbirleriyle besik kertmesi nisanli olduklarini, büyüdükleri zaman
evlendirilmelerini söyler. Çocuklar büyüyünce birbirlerini severler, ancak
Zeycan"in annesi, Kaleleli Bey"i etkileyerek iki gencin evlenmesini
engeller. Asuman ve Zeycan, düslerinde bade içerek asiklik gücü
kazanmislar, saz çalarak deyisler söylemeye baslamislardir. Asuman kilik
degistirerek beyin huzuruna çikar ve ondan atismak için asik ister. Kaleli
Bey, Asuman"in karsisina, asik olarak kendi kizini çikartir. Bu atismada
kaybeden, kazananin kölesi olacaktir. Iki sevgili arasindaki sazli sözlü
mücadeleyi Asuman kazanir. Ama Kaleli Bey, sözünde durmadigi gibi,
Asuman"i da öldürtmek ister. Sevgilisinin yardimiyla kaçip kurtulan
Asuman, Basra"ya gider, bir kahvede asiklik yapmaya baslar. Asiklikta
gösterdigi basari, Basrali asiklarca kiskanildigi için bir kuyuya atilan
Asuman"i, dügünde elinden bade içerek asik oldugu dervis kurtarir,
Erzincan"a
getirir.
|
